Sihirli Orman Güç Ağacım: Çocuklar İçin Ücretsiz Güçlü Yanlar Çalışma Seti (PDF)
Kendini küçümseyen bir çocuğa "Sen çok yeteneklisin" demek çoğu zaman karşılık bulmaz. Çocuk ya inanmaz ya da bu sözün bir sonraki hatada geri alınacağını düşünür. Güçlü yanlarla çalışırken ihtiyaç duyulan şey genel övgü değil, çocuğun kendi davranışında görebileceği somut kanıtlardır: Ne yaptın, buna ne ad verilir, kime iyi geldi?
Bu yüzden Güç Ağacım bir boyama sayfası değil; güçlü yanları bulmak, adlandırmak ve günlük hayatta kullanmak için kurulmuş 12 sayfalık bir uygulama akışı. Öfke Ölçer ve Endişe Kutusu setlerinin kardeşi; bu kez konu, çocuğun kendini yetkin hissetmesi. İndirmek ücretsiz; kullanmak için oyunlarımıza sahip olmanız gerekmiyor.
Sette ne var?
Yetişkin rehberi. Setin dayandığı dört yaklaşım, dört haftalık öneri plan, beş altın kural ve setin bir test ya da değerlendirme aracı olmadığına dair not.
Altı rehber, 24 tılsım. Karakter güçleri sınıflamasındaki 24 güç, çocuk diline çevrilip Sihirli Orman'ın altı hayvanına dağıtıldı: Bilge Baykuş (akıl), Cesur Aslan (yürek), Şefkatli Fil (sevgi), Çalışkan Arı (birlik), Sakin Kaplumbağa (denge) ve Uzağı Gören Zürafa (ışık). Her tılsım "Ben..." diye başlayan tek bir cümleyle anlatılıyor: "Zorlansam da hemen vazgeçmem." gibi.
24 Tılsım Kartı (kes-kullan). Her kartın altında "Ne zaman kullandım?" satırı var. Kart, ancak çocuğun hayatından bir anıyla eşleştiğinde "kazanılır".
Orman Oyunları. Tılsım Avı, Üç Sepet, Tılsım Pandomimi ve kutu oyunuyla birlikte oynanan Harikasın Alkışı. Üç Sepet'in sepetleri "Tam ben!", "Bazen ben" ve "Henüz filiz"; "Ben değilim" sepeti bilerek yok.
Kâşifin Çantası. Sihirli Orman'ın beş etabı hayattaki zor anlara karşılık geliyor: Sık Orman ne yapacağını bilememeyi, Vahşi Hayvanlar korkuyu, Yıkık Köprü planların bozulmasını, Yarasa Mağarası belirsizliği, Zehirli Sarmaşık takılıp kalmayı temsil ediyor. Çocuk her etap için çantasına iki tılsım koyar ve nasıl yardım edeceklerini düşünür.
Güç Ağacım. Kökler (nereden geliyorum), toprak (her gün yaptıklarım), gövde (tılsımlarım ve becerilerim), dallar (hayallerim), yapraklar (benim için önemli insanlar) ve meyveler (bana verilen hediyeler).
Arının Bal Kavanozu. Bir haftalık güç avı tablosu. Ailede biri bir tılsım kullandığında yakalanır, adı konur ve kavanozdaki bir petek boyanır.
En Parladığım Gün ve Yeni Patikam. Çocuk önce kendini en iyi hissettiği bir anı çizip anlatır; sonra en güçlü üç tılsımını bir hafta boyunca yeni yollarla kullanır.
Kâşif Belgesi ve kesilebilir rozetler.
Nasıl kullanılır? Dört adım, 15-20 dakika
"Bu kartları üç sepete ayıralım: Tam ben, Bazen ben, Henüz filiz."
"Tam ben sepetinden en sevdiğin üç kartı seç. Bunları en son ne zaman kullandın?" Her kart için bir anı bulunur.
"Bu hafta bu tılsımlardan birini yeni bir şekilde nasıl kullanabilirsin?" Cevap Yeni Patikam sayfasına yazılır.
Hafta boyunca her akşam Bal Kavanozu: Ailede herkes birinin tılsımını yakalar ve üç parçalı bir cümleyle söyler: ne gördüm, adı ne, kime iyi geldi.
En önemli kural: kanıtla söyleyin. "Aferin, çok iyisin" yerine "Kardeşin düşünce hemen yanına koştun; bu senin İyilik tılsımın." Genel övgü kolay unutulur. Davranışa bağlanmış ve adı konmuş bir gözlem ise çocuğun kendisi hakkında tekrar tekrar kullanabileceği bir bilgiye dönüşür.
Setin dayandığı bilimsel ilkeler
Ortak bir güç dili. Peterson ve Seligman'ın (2004) sınıflaması 24 karakter gücünü altı erdem altında topluyor ve okul programlarında en yaygın kullanılan güç çerçevesi. Setteki 24 tılsım bu sınıflamanın çocuk diline uyarlanmış hâli. Açıkça söyleyelim: güçlerin hayvanlara dağıtılması öğretici bir metafordur, sınıflamanın parçası değildir.
Gücü yeni bir yolda kullanmak. Seligman ve arkadaşlarının (2005) internet üzerinden yürüttüğü plasebo kontrollü çalışmada, en belirgin güçlerini bir hafta boyunca her gün yeni bir şekilde kullanan katılımcılarda mutluluk arttı, depresif belirtiler azaldı ve bu etki altı ay sonra da sürüyordu. Yeni Patikam sayfası bu egzersizin çocuklar için somutlaştırılmış hâli; çalışmanın yetişkinlerle yapıldığını not ederek.
Okulda güç çalışması. İngiltere'de 12-14 yaş arası 319 öğrenciyle yapılan Strengths Gym çalışmasında, karakter güçleri egzersizlerini derslerinde yapan öğrencilerin yaşam doyumu, programa katılmayan öğrencilere göre arttı; olumlu ve olumsuz duygular ile benlik saygısında ise anlamlı bir fark bulunmadı (Proctor ve ark., 2011). Çalışma rastgele atamalı değil, yarı deneysel bir tasarımdı.
Güç odaklı ebeveynlik. Çocuğun güçlü yanlarını bilinçli olarak fark eden ve besleyen ebeveyn tutumu, çocukların stresle baş ederken kendi güçlerine başvurmalarıyla ilişkili bulundu (Waters, 2015). Bu bir ilişki bulgusudur, neden-sonuç göstermez. Bal Kavanozu, "fark et ve adını koy" alışkanlığını bir aile rutinine dönüştürmeyi amaçlar.
Ağaç metaforu. Ağaç Hayatı (Tree of Life) yaklaşımı Ncazelo Ncube ve David Denborough tarafından, zor zamanlar geçirmiş çocuklarla onları güçlendiren hikâyeler üzerinden konuşmak için geliştirildi (Ncube, 2006). Londra'daki Tavistock Merkezi, okullarda göçmen çocuklar ve aileleri için Ağaç Hayatı grupları yürüttü (Hughes, 2014). Bu uygulamalar üzerine yazılanlar ağırlıkla nitel değerlendirmelerdir.
Sınırları açıkça koyalım: bu araştırmaların hiçbiri bu setin kendisi üzerinde yapılmadı ve bir kısmı yetişkinlerle ya da ergenlerle yürütüldü. Bir çalışma sayfası profesyonel desteğin yerini tutmaz; set, uzmanın ve ailenin elindeki yapılandırılmış bir konuşma aracıdır.
Sık yapılan dört hata
Genel övgüde kalmak. "Sen harikasın" kolay söylenir, kolay unutulur. Yerine üç parça kullanın: davranış, tılsımın adı, etkisi.
Kardeşle kıyaslamak. "Ablan kadar sabırlı olsan" cümlesi bir güç değil, bir eksiklik öğretir. Her kâşifin ormanı farklıdır; tılsımlar yarışılmaz, keşfedilir.
"Henüz filiz" sepetini eksik listesine çevirmek. Bu sepet bir karne değildir. Çocuk oradan yalnızca kendi seçtiği bir tılsımı büyütmeye karar verir; gerisi beklemede kalır.
Tılsımları yetişkinin seçmesi. "Senin gücün kesinlikle liderlik" demek, çocuğun kendi tanıklığını elinden alır. Öneri verin; karar çocuğun olsun.
Kimler kullanabilir?
Psikologlar, okul psikolojik danışmanları ve rehber öğretmenler, çocuk gelişim uzmanları, sınıf öğretmenleri ve ebeveynler. Bireysel görüşmede, küçük grupta, sınıf rehberliğinde ve evde kullanılabilir. 6 yaş ve üzeri için uygundur; 6-7 yaşta yazma kısımlarını yetişkin üstlenebilir, çocuk çizerek anlatabilir.
Güçlü yanlarla oyun üzerinden çalışmak isteyenler için setin doğal eşi Sihirli Orman kutu oyunudur: rehber hayvanlar, beş etap ve Harikasın Alkışı doğrudan oyundan gelir.
İndir
Set 12 sayfa; A4 ve renkli baskı için hazırlandı.
Materyal ücretsizdir ve değiştirilmeden, kaynak belirtilerek çoğaltılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Oyunlarınızdan birine sahip olmam gerekiyor mu? Hayır. Set tek başına çalışacak biçimde hazırlandı. Kâşifin Çantası ve Harikasın Alkışı, Sihirli Orman'ı oynayanlar için daha tanıdık gelir ama etap metaforları oyunu bilmeyen çocuklarla da kullanılabilir.
24 tılsım küçük çocuklar için fazla değil mi? 6-7 yaşta bütün kartlarla başlamak yerine her rehberden bir iki kart seçerek 8-10 kartla başlayın. Diğer kartları sonraki oturumlarda ekleyin.
Çocuğum "Hiçbir tılsımım yok" diyor. Ne yapmalıyım? Tartışmayın, ikna etmeye çalışmayın. Bal Kavanozu ile başlayın: çocuk önce başkalarının tılsımlarını yakalasın. Kendi tılsımları çoğu zaman bir süre sonra başkalarının ağzından gelir. Bu tutum belirgin ve uzun süreliyse bir uzmana danışın.
Sınıfta toplu kullanılabilir mi? Evet. Harikasın Alkışı sınıfta "her öğrenciye bir kart" şeklinde yapılabilir; herkesin en az bir kart aldığından emin olun ve kartı verenin nedenini söylemesini isteyin.
Öfke Ölçer ve Endişe Kutusu setleriyle birlikte kullanılır mı? Evet. Öfke ya da kaygı anı geçtikten sonra sorulan "O an hangi tılsımın sana yardım etti?" sorusu, iki setteki baş etme çalışmasını güç diliyle birleştirir.
Kaynaklar
Peterson C, Seligman MEP (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. New York: Oxford University Press; Washington, DC: American Psychological Association.
Seligman MEP, Steen TA, Park N, Peterson C (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. American Psychologist, 60(5), 410-421. doi:10.1037/0003-066X.60.5.410
Proctor C, Tsukayama E, Wood AM, Maltby J, Eades JF, Linley PA (2011). Strengths Gym: The impact of a character strengths-based intervention on the life satisfaction and well-being of adolescents. The Journal of Positive Psychology, 6(5), 377-388. doi:10.1080/17439760.2011.594079
Waters L (2015). The relationship between strength-based parenting with children's stress levels and strength-based coping approaches. Psychology, 6(6). doi:10.4236/psych.2015.66067
Ncube N (2006). The Tree of Life Project: Using narrative ideas in work with vulnerable children. International Journal of Narrative Therapy and Community Work, (1), 3-15.
Hughes G (2014). Finding a voice through 'The Tree of Life': A strength-based approach to mental health for refugee children and families in schools. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 19(1), 139-153. doi:10.1177/1359104513476719




Yorumlar