Hangi Oyun Bize Uygun? Üç Duygu Oyununun Karşılaştırması

Hangi duygu oyunu?

Katalogda üç kutu oyunu var ve üçü de uzman psikologlar tarafından, çocuğun duygusal dünyasında belirli bir alanı çalışmak üzere tasarlandı. Ama üçü aynı şeyi yapmıyor. Bu sayfa, hangisinin sizin çocuğunuza ya da danışanınıza uyduğunu bulmanız için.

Kısa Cevap

Çocuğunuz öfke patlamaları yaşıyorsa, öfkesini bedeniyle gösteriyorsa, sakinleşmekte zorlanıyorsa: Öfke Kasırgası.

Çocuğunuz endişeliyse, sürekli ya olursa diyorsa, yeniliklerden çekiniyorsa, korkuları uykusunu ya da okulunu etkiliyorsa: Luna'nın Parkı.

Çocuğunuz kendini yetersiz görüyorsa, ben yapamam diyorsa, hata yapmaktan çekiniyorsa: Sihirli Orman.

Üç oyun da her çocukla oynanabilir; yukarıdakiler hangisinin hangi durumda öne çıktığını gösteriyor. Aşağıdaki tablo ayrıntıyı veriyor, sonrasında her oyunu tek tek açıyoruz.

Karşılaştırma Tablosu

	Öfke Kasırgası	Luna'nın Parkı	Sihirli Orman
Hangi duyguyu çalışır	Öfkeyi tanıma, derecelendirme ve yönetme; empati; çözüm odaklılık	Kaygı ve korkuyu tanıma, bedensel ipuçlarını fark etme, duygu düzenleme	Kişisel kaynakları fark etme; olumlu benlik algısı; güçlü hissetme
Her çocuk için uygun; özellikle	öfke patlamaları olan, öfkesini vurarak veya bağırarak gösteren, sakinleşmekte zorlanan çocuklarda öne çıkıyor	endişeli, tedbirli, belirsizlikten rahatsız olan, korkuları günlük hayatını daraltan çocuklarda öne çıkıyor	kendini küçümseyen, denemekten çekinen, başarısını göremeyen çocuklarda öne çıkıyor
Yaş · süre · oyuncu	6 yaş ve üzeri · 45-60 dakika · 2-4 oyuncu	6 yaş ve üzeri · 45-60 dakika · 2-4 oyuncu	6 yaş ve üzeri · 45-60 dakika · 2-4 oyuncu
Ayırt edici mekanik	Öfke Ölçer ve can simidi kartları: çocuk öfkesini 1-6 arası derecelendirir, sayıyı düşürmek için her seferinde bir baş etme becerisi söyler	Element Yolu, jeton ekonomisi ve takas: duygu görevlerinin üzerine strateji, risk yönetimi ve müzakere katmanı biner	Labirent kartları ve hayvan temalı görevler: baykuş, fil, aslan, kaplumbağa ve kirpi kartları farklı güçlü yönleri çalışır
Kutuda ne var	Oyun matı, 4 piyon, 1 zar, 110 kart, 12 mandala boyama kartı, kılavuz	Oyun matı, 4 Element Yolu, 4 piyon, 1 zar, 100 kart, 70 jeton ve tüpü, element kesesi, kılavuz	Oyun matı, 6 piyon, 1 zar, 88 kart, 10 labirent kartı, 12 başarı stickerı, kılavuz

Üst yaş sınırı yok. Alt sınır üç oyunda da 6 yaş, yukarısı açık. Ağırlıklı kullanım çocuklar ve gençlerle oluyor; bazı uzmanlar yetişkin danışanlarıyla da oynuyor. Bir de sık duyduğumuz şey şu: oyuna eşlik eden yetişkinler, ebeveynler ve uygulayıcılar oyunu kendileri de keyifle oynuyor. Aynı kart bir çocuktan somut, bir yetişkinden çok daha derin bir cevap alabiliyor.

Öfke Kasırgası: Öfkeyi Tanıma ve Yönetme

Öfke Kasırgası'nın merkezinde Hortum Hanesi var. Oyuncu bu haneye geldiğinde öfkelendiği gerçek bir anı anlatıyor ve öfkesinin şiddetini Öfke Ölçer üzerinde 1'den 6'ya bir sayıyla gösteriyor. Sonrası kritik: sayı 2'ye inmeden oyuna devam edemiyor. Sayıyı düşürmenin tek yolu can simidi kartları, ve her kart kullanılırken çocuğun bir baş etme becerisi söylemesi gerekiyor: derin nefes, resim çizme, yürüyüş, olumlu düşünme.

Can simidi kalmadığında çocuk arkadaşından ödünç isteyebiliyor ya da oyunu yöneten yetişkinden alabiliyor. Oyunun içine gömülü mesaj şu: sakinleşmek için bazen yardıma ihtiyaç duyarız, ve yardım istemek oyunun kuralına dahildir.

Kutudaki 110 kart yedi türe ayrılıyor: Ne Düşünür Ne Hisseder, Ben Dili, Ne Kadar Kızgınım, Doğru/Yanlış, Ne Yapabilirdi, Liman kartları ve can simidi kartları. Bitiş iskelesine ulaşıp beş balık kartı toplayan kazanıyor; ödül olarak mandala boyama kartı veriliyor.

Şunun için değil: kaygı ve korku çalışmak için. Öfke Kasırgası öfkeye odaklı bir oyun; kaygılı bir çocuk için Luna'nın Parkı daha doğru adres.

Luna'nın Parkı: Kaygı ve Korkuyla Baş Etme

Luna'nın Parkı bir lunapark metaforu üzerine kurulu. Parka hayat veren dört güç (hava, su, toprak, ateş) uykuya dalmıştır; oyuncular görevleri tamamlayarak Element Yolunu inşa eder ve parkı uyandırır.

Oyunu diğer ikisinden ayıran şey, her etabın belirli bir beceriyi çalışması:

Atlı Karınca — kaygı düşüncelerini fark etme, içsel konuşmayı dönüştürme, gerçek tehlike ile hayali tehdidi ayırt etme, yardım isteme.

Dönme Dolap — beş duyuyla anda kalma, bedensel denge, topraklanma, nefes.

Balerin — kaygıyı ve korkuyu adlandırma, bedensel sinyalleri tanıma, kendini yatıştırma, cesaret davranışı.

Çarpışan Arabalar — beklenmedik duruma uyum, dürtü kontrolü, kaybetme ve yeniden deneme.

Korku Tüneli — belirsizlikle baş etme, öz-yeterlik, küçük adımlarla toparlanma.

Bir de ikinci katman var: jeton ekonomisi. Element parçaları takas ediliyor, satın alınıyor, saklanıyor; Altın Bilet joker olarak kullanılıyor. Bu strateji katmanı oyunu daha büyük çocuklar ve ergenler için de ilgi çekici kılıyor; kaygı çalışan oyunlarda sık rastlanmayan bir özellik.

Kılavuzdaki Duygu Treni modeli de bu oyundan geliyor: merak, endişe, kaygı, korku, dehşet. Beş durak aynı hattın üzerinde; fark şiddet ve ne yapmamız gerektiği. Ayrıntısı Çocuklarda Kaygı rehberimizde.

Sihirli Orman: Güçlü Yönler ve Özgüven

Sihirli Orman diğer ikisinden farklı bir yerden çalışıyor: zor bir duyguyu yönetmeyi değil, çocuğun kendi kaynaklarını fark etmesini hedefliyor. Sosyal çevresi, yetenekleri, geçmiş başarıları, deneyimleri.

Oyun bir orman yolculuğu: Sık Orman, Vahşi Hayvanlar, Yıkık Köprü, Yarasa Mağarası, Zehirli Sarmaşık ve nihayet Ağaç Ev. Her etapta hayvan sembollü kartlar çekiliyor (baykuş, fil, aslan, kaplumbağa, kirpi) ve her hayvan farklı bir güçlü yön temasını çalışıyor. Labirent hanesinde çocuğun bir dakika içinde çıkışı bulması isteniyor; başaran çıkartma kazanıyor.

Yıldız sembollü kartlarda görevi yapan oyuncu bir başkasını seçiyor ve o da aynı görevi yapıyor; grup dinamiğini canlı tutan basit ama etkili bir mekanik.

Şunun için iyi: hata yapmaktan çekinen, ben beceremem diyen, kendi başarısını göremeyen çocuklar. Ve kardeşler arasında karşılaştırma yaşanan ailelerde.

Konuşulabilir Anne Baba Olma Sanatı: Ebeveynin Kendi Rehberi

Üç oyunun yanında bir de kitap var, ve bu çocuğa değil ebeveyne yönelik. Psikolog Şenel Karaman'ın üçüncü baskıya ulaşan ebeveynlik kitabı, iletişim odaklı ve pratik.

Kitabı bu listeye almamızın sebebi şu: uluslararası kılavuzlar, çocukluk dönemi davranış ve duygu sorunlarında ebeveynle çalışmayı birinci basamak müdahale olarak öneriyor. İngiltere'nin resmî sağlık kılavuzu NICE, 3-11 yaş aralığında öncelikle ebeveyn eğitimi öneriyor; çocuğun tek başına tedavi edilmesini değil. Yani ebeveynin kendi iletişim biçimi üzerine çalışması, çocuğa alınan her materyalden daha temel bir yatırım.

Hangisinden Başlamalı?

Tek bir sorun belirginse o alanın oyunuyla başlayın; çocuğun en çok zorlandığı yer neresiyse orası.

Birden çok alan varsa çocuğun şu anda hayatını en çok daraltan şeyle başlayın. Öfke ve kaygı sık sık birlikte görülür; ama biri okulu ya da uykuyu doğrudan etkiliyorsa öncelik onundur.

Emin değilseniz öfkeden başlamak genelde daha kolaydır: öfke daha görünür bir duygudur, çocuk kendi örneklerini daha rahat bulur ve oyun daha çabuk tutar. Kaygı daha içeride durur, konuşulması daha yavaş açılır.

Üçünü birden almanız gerekmez. Bir oyunu bir kez oynamak, üç oyunu birer kez oynamaktan daha az işe yarar. Araştırmalar bu konuda net: oyun temelli çalışmalarda birden çok oturuma yayılan uygulamaların etkisi, tek oturumluk uygulamalardan belirgin biçimde büyük (Wouters ve ark., 2013, Journal of Educational Psychology). Bir oyunu seçip düzenli oynamak, koleksiyon yapmaktan iyidir.

Uzmanlar ve Okullar İçin Not

Klinikte ya da okulda kullanacaksanız seçim ölçütü biraz değişir.

Öfke Kasırgası, öfke ve dürtü kontrolü çalışılan bireysel seanslarda ve okul rehberlik grup çalışmalarında en çok kullanılan oyun. Öfke Ölçer, seans dışında da kullanılabilecek somut bir araç bırakıyor.

Luna'nın Parkı, kaygı çalışmasında ve özellikle direnç gösteren, konuşmak istemiyorum diyen danışanlarda işe yarıyor; strateji katmanı ergenlerde kapıyı açıyor.

Sihirli Orman, ilk seanslarda ve güçlü yönler odaklı çalışmalarda; ayrıca 6 piyonuyla daha kalabalık gruplara uygun.

Üçü de terapi odasında, sınıfta ve evde oynanabilecek biçimde tasarlandı. Ağırlıklı kullanım çocuklar ve gençlerle; bazı uzmanlar yetişkin danışanlarıyla da oynuyor. Kurumsal fatura ve toplu alım için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Beklenti Ayarı: Bir Oyun Ne Yapar, Ne Yapmaz

Bu bölümü yazmamızın sebebi, bu alanda çok abartılı iddia dolaşması.

Ne yapar. Yapılandırılmış duygu sohbetinin çocuklarda ölçülebilir ve kalıcı kazanç ürettiği gösterilmiş durumda. 110 ikinci sınıf öğrencisiyle yapılan bir çalışmada, iki ay boyunca haftada iki kez yapılan yönlendirilmiş duygu sohbetleri, duygu anlayışında son testte 0,80, altı ay sonra 1,03 etki büyüklüğü üretti (Ornaghi, Brockmeier ve Grazzani, 2014, Journal of Experimental Child Psychology). Duygu odaklı bir kutu oyunu seansı yapısal olarak tam da budur: senaryo kartı üzerinden, yetişkin rehberliğinde, sıralı ve tekrarlı duygu sohbeti.

Aynı literatürde etkiyi taşıyan koşullar da belli: grup hâlinde oynanan oyunların etkisi tek başına oynanandan, yetişkin rehberliğinde oynananların etkisi yalnız oynanandan, birden çok oturuma yayılanların etkisi tek seferlikten belirgin biçimde büyük (Wouters ve ark., 2013).

Ne yapmaz. Bir kutu oyunu bir tedavi değildir ve öyle sunulmamalıdır. Oyun terapisi literatüründeki etki büyüklükleri, eğitimli bir terapistin yürüttüğü çok seanslı klinik bir yöntemi ölçer; kurallı bir kutu oyununa doğrudan aktarılamaz. Kutu oyunlarının duygusal sonuçlar üzerindeki etkisini havuzlayan güçlü bir meta-analiz de henüz yok.

Çocuğun kaygısı ya da öfkesi okulunu, arkadaşlıklarını veya uykusunu belirgin biçimde etkiliyorsa, doğru adım bir oyun almak değil bir uzmana başvurmaktır. Oyun, o sürecin yanında ve sonrasında yapılandırılmış bir konuşma aracı olarak değerlidir.

Sık Sorulan Sorular

Oyunları kullanmak için oyun terapisi sertifikası gerekli mi? Hayır. Oyunlar yönergeli ve yapılandırılmıştır; ruh sağlığı ve eğitim profesyonellerinin yanı sıra aileler de kullanabilir. Kutudan çıkan kılavuz uygulamayı adım adım anlatıyor.

Tek çocukla oynanabilir mi? Evet, bir yetişkinle birlikte oynanabilir. Ancak grup hâlinde oynamanın etkisi ölçülmüş biçimde daha yüksek; mümkünse kardeş, ebeveyn ya da akran katılımı tercih edilmeli.

Kaç kez oynamak gerekir? Tek seferlik bir oyun bir deneyimdir, bir çalışma değil. Düzenli, örneğin haftada bir oynamak, kartların tekrar tekrar farklı cevaplarla dönmesini sağlar; asıl kazanç orada oluşur.

Çocuğum oyunu kaybedince öfkeleniyor, yine de alalım mı? Bu bir sakınca değil, tam tersine çalışma malzemesi. Kaybetmeye tahammül, oyunun içinde doğal olarak çalışılan bir beceri. Yalnızca ilk oyunlarda yetişkinin bunu öngörüp sakin kalması yeterli.

Sınıfta 20 çocukla nasıl kullanılır? Oyunlar 2-4 oyuncu için tasarlandı (Sihirli Orman'da 6 piyon var). Sınıf uygulamasında takım tabanlı uyarlama yapılıyor: gruplar hâlinde oturup kartları sırayla yanıtlamak, ya da kartları bütün sınıfa yöneltilen tartışma soruları olarak kullanmak.

Hangi yaşa kadar oynanır? Üst sınır yok. Alt sınır üç oyunda da 6 yaş. Oyunlar en çok çocuklarla ve gençlerle oynanıyor; bazı uzmanlar yetişkin danışanlarıyla da oynuyor. Bir de şu var: oyuna eşlik eden yetişkinler, ebeveynler ve uygulayıcılar oyunu kendileri de keyifle oynuyor. Aynı kart bir çocuktan somut, bir yetişkinden çok daha derin bir cevap alabiliyor.

Bu yazı hakkında

Yazan: Klinik Psikolog Şenel Karaman — EMDR Europe akredite danışmanı. 1999'dan bu yana travma, yetişkin, çift ve aile danışmanlığı alanlarında çalışıyor; Liman Psikoloji Aile Danışma Merkezi'nin kurucusu. → Hakkımızda · İletişim

Bu yazıdaki bilgiler uluslararası hakemli araştırmalara ve kurumsal klinik kılavuzlara dayanır; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.